To ταξίδι των μεταναστών

Author: Share:

Το ταξίδι των μεταναστών αρχίζει από μακρινές χώρες, που αν σκεφτεί κανείς τα μέσα με τα οποία εκείνοι ταξιδεύουν, μοιάζουν ακόμη πιο μακρινές. Πριν φτάσουν στην χώρα μας οι μετανάστες και πρόσφυγες περνάνε από επικίνδυνα σύνορα αρκετών χωρών (ανάλογα με από το που ξεκινούν). Πολλοί από τους ανθρώπους αυτούς, έχουν διανύσει χιλιάδες χιλιόμετρα, ακόμη και με τα πόδια, περνώντας ερήμους, ελέγχους και απατεώνες που τους υπόσχονται τα πάντα με αντάλλαγμα χρήματα.

Το κέντρο της Τουρκίας, γι’ αυτούς, τελευταία είναι η Σμύρνη. Εκεί θα ψάξουν να βρουν κάποιο διακινητή που θα τους βάλει για κάποιες χιλιάδες ευρώ σε μια βάρκα ή παλιό αλιευτικό. Για την ακρίβεια συνήθως θα τους στοιβάξει σε ένα πλωτό σκάφος που χωρά πολύ λιγότερους από όσους θα μπούνε. Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους μέχρι εκεί για τους μετανάστες είναι το να πνιγούν στο Αιγαίο μετά από βύθιση του σκάφους που τους μεταφέρει. Οι περιπτώσεις πολλές, στην Ελλάδα αλλά και στην Ιταλία, όπου τα ναυάγια στην Λαμπεντούζα συγκλόνισαν την Ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, όχι όμως αρκετά ώστε να πιέσει για αλλαγή από τις άτολμες πολιτικές ηγεσίες.

Το Ευρωπαϊκό ταξίδι των μεταναστών θα αρχίσει από κάποιο Ελληνικό νησί, με ένα από τα πιο δημοφιλή τελευταία να είναι και η Μυτιλήνη. Μετανάστες και πρόσφυγες περιμένουν να τους βρει η αστυνομία ώστε να μπορέσουν να δηλωθούν, να κάνουν (οι περισσότεροι από αυτούς) αίτηση για άσυλο, και να μπορέσουν να συνεχίσουν το ταξίδι τους για τον Πειραιά. Για να ταξιδέψουν όμως στον Πειραιά θα χρειαστούν να βγάλουν εισιτήρια με το πλοίο και να πληρώσουν τουλάχιστον 40 ευρώ. Ίσως να έχετε δει κάποια βράδια ατέλειωτες ουρές μεταναστών σε ταξιδιωτικά γραφεία για να βγάλουν εισιτήριο. Σε αντίθεση με όσα ίσως νομίζετε τα χρήματα γι’ αυτό το εισιτήριο τα πληρώνουν οι ίδιοι οι πρόσφυγες και μετανάστες. Κάπου εδώ να πούμε ότι αν και οι περισσότεροι, πηγαίνουν για εισιτήρια σε μεγάλες ομάδες, ποτέ δεν τους προτείνεται η έκπτωση που είθισται σε τέτοιες περιπτώσεις, την ίδια ώρα που υπάρχουν μέρες που πρακτικά οι γραμμές λειτουργούν και είναι βιώσιμες χάρη σε αυτούς.

Στο ταξίδι μας πλάι στους μετανάστες προς τον Πειραιά, είδαμε κάθε λογής ανθρώπους. Φτωχές οικογένειες να περιμένουν καρτερικά το νέο τους σπίτι ή και πιο πλούσιες που πήραν ακόμη και καμπίνα, παιδιά να παίζουν στα σαλόνια του πλοίου. Κατά την αναχώρηση κάποιους τους βλέπεις κουρασμένους και απογοητευμένους να αφήνουν το νησί. Κάποιοι άλλοι λίγο πιο πέρα είναι χαρούμενοι που συνεχίζουν το ταξίδι τους. Μάλιστα είναι εντυπωσιασμένοι με την θέα του νησιού, της θάλασσας, των γλάρων που ακολουθούν το πλοίο και βγάζουν φωτογραφίες με τα κινητά τους. Όταν πας να τους μιλήσεις οι περισσότεροι είναι διστακτικοί. Άλλοι πάλι είναι φιλικότατοι είναι όμως υπάρχει το πρόβλημα της γλώσσας. Ελάχιστοι μιλούν Αγγλικά. Με ρωτάνε πότε θα φτάσει το πλοίο στον Πειραιά. Όταν ακούνε ότι θα είναι εκεί το επόμενο πρωί είναι απογοητευμένοι. Νόμιζαν ότι θα βρίσκονται στην Αθήνα πολύ πιο σύντομα.

Μιλάμε με τον Ακμπάρ και την παρέα του. Είναι από το Αφγανιστάν και έκαναν ένα μεγάλο ταξίδι για να φτάσουν στην Μυτιλήνη. Μόνο εκείνος μιλά λίγα Αγγλικά. Θέλει να πάει στην Γερμανία μας λέει. Ο διπλανός του θέλει να πάει στην Σουηδία. Ο φίλος του θέλει να πάει στην Ζυρίχη. Γιατί συγκεκριμένα εκεί τον ρωτάω; “Έχω ακούσει τέλειες ιστορίες από έναν φίλο μου.” μας λέει, με τον Ακμπάρ να μεταφράζει. Και πως σκοπεύουν να πάνε εκεί; “Θα δούμε. Όπως ήρθαμε μέχρι εδώ.”

Κανείς δεν ξέρει ποια θα είναι η συνέχεια του ταξιδιού τους, παρά μόνο τον επόμενο σταθμό, την Αθήνα. Και πως θα τα βγάλετε πέρα χωρίς να ξέρετε ούτε καν Αγγλικά; “Εγώ έμαθα λίγα Γερμανικά” λέει κάποιος από την παρέα, όταν όμως το τεστάρω το αποτέλεσμα είναι απογοητευτικό. “Είναι πάρα πολύ ωραία. Μ’ αρέσει πολύ η θάλασσα. Εδώ όμως δεν είστε καν εσείς καλά. Τι να κάνουμε εμείς;” μου λέει κάποιος όταν τον ρωτάω αν τους αρέσει η Ελλάδα.

Λίγο πιο πέρα συναντάμε τον Mohamad από την Συρία, μαζί με την οικογένειά του και την μικρή του κόρη. “Ελπίζουμε σε κάτι καλύτερο. Φύγαμε από τον πόλεμο. Έπρεπε να φύγουμε για να σωθούμε και να έχουμε μια καλύτερη ζωή.” μας λέει. Που τελειώνει το ταξίδι τον ρωτάω. “Στην Ευρώπη. Εκεί είναι καλά.” αποκρίνεται, ενώ η κόρη του τον διακόπτει και του ζητάει κάτι.

Το βράδυ περνάει και στις 7 φτάνουμε στον Πειραιά. Μπαίνουμε όλοι μαζί στο λεωφορείο για τον ηλεκτρικό. Εκεί οι περισσότεροι θέλουν να πάνε στο κέντρο της Αθήνας. Εκεί τους έχουν πει ότι θα βρουν την τύχη τους. Στο μεταξύ έξω από το λιμάνι τους περιμένουν υπάλληλοι γνωστή εταιρίας κινητής τηλεφωνίας, με προσφορές καρτοκινητών για τις χώρες τους, “10 ώρες ομιλία για Συρία” φωνάζει ο πωλητής που κρατά μια πινακίδα στα Αραβικά. Πολλοί σταματάνε για να μάθουμε για την προσφορά. Κρυφό μάθημα της μετανάστευσης: τελικά πρόσφυγες και μετανάστες βοηθούν την οικονομία μας.

Ο προορισμός

Στην Αθήνα οι μετανάστες θα προσπαθήσουν να βρουν ένα τρόπο να φύγουν από την Ελλάδα, με τους περισσότερους να προτιμούν τελευταία τα Βόρεια σύνορα της χώρας. Μετά τους Τούρκους διακινητές θα συναντηθούν με Έλληνες, Βούλγαρους ή άλλους. Εκείνοι θα τους προσφέρουν κάποιο τρόπο ταξιδιού προς τις χώρες που θέλουν να πάνε. Παράνομους βέβαια, καθώς με τα χαρτιά που τους δίνονται δε μπορούν να ταξιδέψουν στο εξωτερικό.

Η Γερμανία που είναι ο πιο δημοφιλής προορισμός. Εκεί μπορεί κάποιος να συναντήσει πολλούς μετανάστες και πρόσφυγες, οικογένειες και μεμονομένα άτομα. Εκεί συναντήσαμε σε ένα ταχυφαγείο κεμπάμπ τον A. Είναι Αφγανός και βρίσκεται πλέον στην Γερμανία πέντε χρόνια. Μόλις του λέω ότι είμαι από Ελλάδα χαίρεται και αρχίζει να μου μιλάει με σπαστά Ελληνικά. “Έκανα ένα χρόνο στην Ελλάδα” μου λέει. “Δεν είναι καλά τα πράγματα εκεί, γι’ αυτό ήρθα στην Γερμανία”.

Σε ένα μαγαζί σαν αυτό που δουλεύει ο Α. θα βγάλει έναν αξιοπρεπή μισθό και θα του περισσέψουν μάλιστα και λίγα χρήματα κάθε μήνα. Ζει το όνειρό του. Κάποιος άλλος βέβαια ζει ένα ακόμα ομορφότερο όνειρο. Συναντήσαμε τον Hisham Zaman στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Mannheim όπου η ταινία του διαγωνίστηκε πέρσι και κέρδισε ένα από τα βραβεία της επιτροπής. Ο Hisham ζει στην Νορβηγία και είναι επαγγελματίας σκηνοθέτης που ζει εδώ και χρόνια. Γεννήθηκε στο Κουρδιστάν και η ταινία του “Before Snowfall” είναι εν μέρει βιογραφική καθώς ακολουθεί το ταξίδι ενός μετανάστη από το Ιράκ στην Νορβηγία. Ο Hisham θυμάται περίπου είκοσι χρόνια πίσω, όταν πέρασε από τον Έβρο για να συλληφθεί στην Ελλάδα από την αστυνομία. Το ταξίδι δεν ήταν εύκολο αλλά πλέον κάνει το όνειρο του. Κάνει σινεμά.

Οι αιτήσεις ασύλου

Μπορεί να είναι μεγάλη μειοψηφία, αλλά κάποιοι μετανάστες και πρόσφυγες, είτε επειδή το θέλουν, είτε επειδή δεν έχουν άλλες επιλογές, μένουν τελικά στην Ελλάδα. Εδώ θα αντιμετωπίσουν την τεράστια Ελληνική γραφειοκρατία και την έλλειψη υποδομών. Μιλήσαμε με την Αγγελική, νεαρή δικηγόρο που εργάζεται στις επιτροπές ασύλου για τους πρόσφυγες.

“Οι επιτροπές είναι δύο ειδών. Αυτές πριν από το 2013 και οι νέες που έγιναν μετά το 2013. Στις τελευταίες τα πράγματα είναι λίγο καλύτερα και το προσωπικό που υπάρχει είναι σχετικά επαρκές για να καλύψει τις αιτήσεις χωρίς υπάρχει αναμονή μήνες ή ακόμα και χρόνια που υπάρχει στον φορέα πριν το 2013. Εγώ δυστυχώς εργάζομαι στην παλιά επιτροπή.”

Ζητήσαμε από την Αγγελική να μας περιγράψει την κατάσταση που αντιμετωπίζει καθημερινά στην δουλειά της.

“Η κατάσταση είναι πολλές φορές δραματική και ο χρόνος ασφυκτικός. Άνθρωποι που έχουν κάνει αίτηση για άσυλο, ακόμα και χρόνια πριν εξετάζονται από μας για να δούμε αν λένε την αλήθεια, αν όντως δικαιούνται άσυλο. Για τα γεγονότα που περιγράφουν υπάρχουν τεκμηριωμένες πηγές, ο τύπος και έτσι είναι δύσκολο κάποιος να μας ξεγελάσει. Κάποιος πάρα πολύ καλά διαβασμένος ίσως να το έχει κάνει. Είναι όμως δύσκολο. Έχουμε ωστόσο πολλές περιπτώσεις ανθρώπων ταλαιπωρημένων, με πρόβλημα στην επικοινωνία, λόγω γλώσσας και πολιτισμού, και εμείς πρέπει να αποφασίσουμε γι’ αυτούς από κάποιες συναντήσεις. Για παράδειγμα κάποιοι από αυτούς έχουν ζήσει τραυματικές στιγμές και μπορεί να μην θυμούνται ακριβώς τι, πως και πότε τους έχει συμβεί. Είναι τρομερά δύσκολο να πρέπει να το ξεχωρίσεις αυτό και να βγάλεις μια απόφαση για την ζωή του άλλου

Τι ποσοστό αυτών των ανθρώπων που εξετάζετε παίρνουν τελικά άσυλο, ρωτάμε.

“Όλοι μου κάνουν αυτή την ερώτηση. Είναι καθαρά θέμα του τι ανθρώπους εξετάζεις. Έχουν τύχει εποχές που σχεδόν όλοι παίρνουν άσυλο καθώς είναι άνθρωποι που προέρχονται από εμπόλεμες ζώνες, άλλες πάλι όταν εξετάζουμε Πακιστάν ή Μπαγκλαντές, τα ποσοστά είναι πολύ μικρά. Εξαρτάται από τι εθνικότητες είναι οι άνθρωποι που εξετάζει η επιτροπή που δουλεύω.”

Έχεις δει ρατσιμό ενάντια στους ανθρώπους που εξετάζεις από συναδέλφους;

“Ρατσισμός υπάρχει όπως σε όλη την κοινωνία, η πλειοψηφία όμως των ανθρώπων κάνουν την δουλειά τους. Εμείς στεγαζόμαστε συνήθως σε αστυνομικά τμήματα. Ακόμα και στους αστυνομικούς έχω δει υπέροχους ανθρώπους που θα βοηθήσουν όσο μπορούν τους πρόσφυγες, στο πλαίσιο της δουλειάς τους. Υπάρχουν βέβαια και οι άλλες περιπτώσεις… Το μεγάλο πρόβλημα βέβαια είναι στην έλλειψη προσωπικού και υποδομών που αναγκαστικά ταλαιπωρεί τους ανθρώπους και τους εγκλωβίζει.

*το κείμενο δημοσιεύθηκε στο 3ο τεύχος του The Free Press